14 12 2020 ::

โครงการศูนย์ภูฟ้าพัฒนา จังหวัดน่าน

พระราชดำริ

พระราชดำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี “ให้ดำเนินงานโครงการพัฒนาโดยการบูรณาการการพัฒนาหลายๆ ด้าน ตามสภาพปัญหาของพื้นที่ ทั้งด้านเกษตร โภชนาการ สุขภาพ การศึกษา การส่งเสริมอาชีพ และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม” “โครงการศูนย์ภูฟ้าพัฒนาจังหวัดน่าน” กรมป่าไม้

 

ความเป็นมา

เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2538 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้เสด็จเยี่ยมราษฎรและทอดพระเนตรบ่อเกลือสินเธาว์ ณ บ้านบ่อหลวง อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน

ทรงเห็นสภาพความเป็นอยู่ของราษฎรที่มีความด้อยโอกาสทั้งทางด้านเศรษฐกิจ และสังคม จึงมีพระราชดำริให้สำนักงานโครงการส่วนพระองค์ฯ ดำเนินการช่วยเหลือการพัฒนาในพื้นที่อำเภอบ่อเกลือ โดยเริ่มพัฒนาที่โรงเรียนประถมศึกษาก่อนเป็นอันดับแรก แล้วจึงขยายไปยังศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” ประกอบด้วย 4 โครงการ ได้แก่

• โครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวัน
• โครงการควบคุมโรคขาดสารไอโอดีน
• โครงการส่งเสริมสหกรณ์
• โครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

สมเด็จพระเทพรัตน ราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงโปรดฯ ให้จัดตั้งศูนย์ภูฟ้าพัฒนาขึ้น เมื่อครั้งเสด็จเยี่ยมราษฎรพื้นที่อำเภอบ่อเกลือ ในวันที่ 30 พฤศจิกายน 2542 เพื่อใช้เป็นต้นแบบการพัฒนาและถ่ายทอดความรู้การพัฒนาไปสู่ราษฎร ในพื้นที่เป้าหมายท้องที่อำเภอบ่อเกลือ และอำเภอเฉลิมพระเกียรติ ตามพระราชปณิธานของพระองค์ โดยมีวัตถุประสงค์ 5 ประการ ดังนี้

• เพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตราษฎรบนพื้นที่สูง และใช้เป็นต้นแบบในการพัฒนาต่อไป
• เพื่อการส่งเสริมอาชีพที่เหมาะสมกับศักยภาพของราษฎร และพื้นที่บนที่สูง
• เพื่อเป็นศูนย์รวบรวมและพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้สอดคล้องด้านการตลาด
• เพื่อการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ศึกษาธรรมชาติ และวัฒนธรรมท้องถิ่น
• เพื่อการศึกษาวิจัยถ่ายทอดความรู้การพัฒนาและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่ยั่งยืน

 

เดิมโครงการพัฒนาเพื่อความมั่นคงพื้นที่ลุ่มน้ำน่าน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ พื้นที่ที่ 9 (พมพ.9) บ้านสบมาง – นาบง (กรมป่าไม้เดิม) ได้เข้ามาดำเนินการจัดที่ทำกิน ส่งเสริมและพัฒนาพื้นที่อยู่แล้ว ครั้ง มีการจัดตั้ง “ศูนย์ภูฟ้าพัฒนาจังหวัดน่าน” ขึ้น ในปี พ.ศ. 2542

กรมป่าไม้จึงได้จัดทำโครงการสนับสนุนการดำเนินงานของศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ โดยอยู่ในความรับผิดชอบของหัวหน้าโครงการ พมพ.9 อีกหน้าที่หนึ่ง ตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 และเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2546 คณะรัฐมนตรีได้มีมติ ให้โอนกรมป่าไม้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ไปสังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และได้ประกาศใช้บังคับตามพระราชกฤษฎีกาโอนกรมป่าไม้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ไปเป็นกรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และปรับปรุงอำนาจหน้าที่และกิจการของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมป่าไม้ และกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2546 มีผลให้กิจกรรมโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริย้ายไปสังกัดกรมอุทยานแห่ง ชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ต่อมา ในปี พ.ศ. 2547 กรมป่าไม้ได้จัดทำแผน “โครงการศูนย์ภูฟ้าพัฒนาจังหวัดน่าน” ใหม่อีกครั้ง เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานของศูนย์ภูฟ้าพัฒนาตามพระราชดำริ สนองพระราชดำริด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพที่เกี่ยวเนื่องกับการเพิ่มมูลค่าทรัพยากร ธรรมชาติที่เหมาะสมกับศักยภาพชุมชน โดยมีนายประกิต วงศ์ศรีวัฒนกุล เป็นหัวหน้าโครงการฯ คนแรก

วัตถุประสงค์

• เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานของศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ ตามพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตราษฎรบนพื้นที่สูงควบคู่กับการจัดการทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
• เพื่อส่งเสริมและพัฒนาอาชีพที่เกี่ยวเนื่องกับการเพิ่มมูลค่าทรัพยากรธรรมชาติที่เหมาะสมกับศักยภาพของชุมชน และพื้นที่สูง
• เพื่ออนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้เกิดความยั่งยืน

เป้าหมายของโครงการ

• ราษฎรเรียนรู้การใช้ทรัพยากรท้องถิ่นเชิงอนุรักษ์และมีคุณภาพชีวิตที่ดี
• ราษฎรมีอาชีพนอกภาคเกษตรที่เชื่อมโยงกับวัตถุดิบ และภูมิปัญญาท้องถิ่น
• ราษฎรมีอาชีพเกษตรในระบบวนเกษตร-ปศุสัตว์-ประมง มีมาตรการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมต้นน้ำ
• พื้นที่ป่าไม้มีการจัดการที่ดีและมีการอนุรักษ์เพื่อใช้ประโยชน์ทางอ้อม

ผลการการปฏิบัติงาน และแผนงานและกิจกรรมปีงบประมาณ พ.ศ. 2551

• เพาะชำกล้าไม้มีค่า 40,000 กล้า เพาะชำกล้าไม้หายาก และกล้าไม้พื้นถิ่น (ต๋าว, มะแขว่น, สัก, พญาไม้, ชาอูหลง และไม้ประดับ) ดำเนินการที่เรือนเพาะชำกล้าไม้ บริเวณสำนักงานชั่วคราวบ้านผาสุข
• เพาะชำกล้าไม้ทั่วไป 20,000 กล้า เพาะชำกล้าไม้โตไวและกล้าไม้อื่นๆ (สนสามใบ, กระถินเทพา, กระทุ่มบก, เมี่ยง) ดำเนินการที่เรือนเพาะชำกล้าไม้ บริเวณสำนักงานชั่วคราวบ้านผาสุก และเรือนเพาะชำกล้าไม้ บริเวณสำนักงานชั่วคราวส่วนขยายบ้านบวกหญ้า ตำบลขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
• เพาะชำกล้าหวาย 30,000 กล้า ดำเนินการที่เรือนเพาะชำกล้าไม้ชั่วคราวทั้ง 2 แห่ง
• เพาะชำหญ้าแฝก 100,000 กล้า ดำเนินการที่เรือนเพาะชำกล้าไม้ชั่วคราวทั้ง 2 แห่ง
• จัดทำแนวกันไฟ 20 กิโลเมตร ได้ดำเนินการแล้ว ที่บริเวณแปลงปลูกไม้ใช้สอยบ้านบวกหญ้า และได้จัดสรรงบประมาณบางส่วน เพื่อดูและเฝ้าระวังไฟป่าบริเวณรอบพระตำหนักศูนย์ภูฟ้าฯ
• จัดทำฝายต้นน้ำแบบผสมผสาน 50 แห่ง ได้ดำเนินการบางส่วนในพื้นที่ศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ และมีพื้นที่เป้าหมายที่ได้สำรวจไว้ บริเวณบ้านนากอก หมู่ที่ 1 ตำบลภูฟ้า อำเภอบ่อเกลือ
• งานปลูกป่าไม้ใช้สอย 100 ไร่ และงานบำรุงป่าไม้ใช้สอย 350 ไร่ อยู่ระหว่างการดำเนินการที่บริเวณแปลงปลูกป่าบ้านบวกหญ้า ตำบลขุนน่าน อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
• งานธนาคารอาหารชุมชนและพืชสมุนไพร 1 งาน อยู่ในระหว่างการดำเนินงานในบริเวณพื้นที่แปลงทดลองปลูกไม้ป่าในความรับผิด ชอบของกรมป่าไม้ ในพื้นที่ศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ เนื้อที่ประมาณ 27 ไร่
• งานส่งเสริมการพัฒนาตามแนวพระราชดำริ 1 งาน - มอบหมายให้พนักงานราชการ จำนวน 15 อัตรา ปฏิบัติงานประจำศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ และพนักงานทุกคน พร้อมสนับสนุนการปฏิบัติงานของศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ ตามที่ได้รับมอบหมายงาน - ปฏิบัติงานห้องเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ - ปฏิบัติงานส่งเสริมและพัฒนาอาชีพที่เกี่ยวเนื่องกับการเพิ่มมูลค่าทรัพยากร ธรรมชาติ ให้กับชุมชนบริเวณโดยรอบศูนย์ภูฟ้าพัฒนาฯ เช่น ส่งเสริมการเพาะเลี้ยงเห็ดถุง, การเลี้ยงกบและปลา, การผลิตกระดาษสาที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม, การปลูกพืชในระบบวนเกษตร, การแปรรูปผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับวัตถุดิบที่ได้จากธรรมชาติ เช่นต๋าว ฯลฯ