น่านชาวอำเภอปัว ทำพิธีบวงสรวงเจ้าหลวงพญาภูคา และทำพิธีหล่อรูปเหมือนเจ้าหลวงภูคา เพื่อเป็นการน้อมรำลึก และแสดงออกซึ่งความกตัญญูกตเวที ต่อเจ้าเมืองวรนครในอดีต

ที่บริเวณหน้าลาน ศาลเจ้าพ่อหลวงภูคา บ้านป่าตองดอนทรายทอง หมู่ที่ 8 ตำบลศิลาเพชร อำเภอปัว จังหวัดน่าน นายวิบูรณ์ แววบัณฑิต ผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน เป็นประธานในพิธีบวงสรวงเจ้าพ่อหลวงภูคา เพื่อทำบุญอุทิศพระราชกุศลถวายเจ้าพญาภูคา ในการสักการเพื่อเป็นการแสดงออก ซึ่งความกตัญญูกตเวที ต่อเจ้าเมืองวรนครในอดีต โดยมีพันเอกรฐนนท รัตนโสภณ ผู้อำนวยการกองยุทธการกองบัญชาการกองทัพไทย พร้อมด้วยหัวหน้าส่วนราชการ พ่อค้า ประชาชนจากที่ต่างๆร่วมในพิธี เป็นจำนวนมากกว่า 500 คน

ประวัติศาสตร์เมืองน่าน เริ่มปรากฏขึ้นราว พ.ศ. 1825 ภายใต้การนำของพญาภูคา และนางพญาจำปาผู้เป็นชายา ซึ่งทั้งสองเป็นชาวเมืองเงินยาง ได้เป็นแกนนำพาผู้คนอพยพมาตั้งศูนย์การปกครองอยู่ที่เมืองล่าง ต่อมาเพี้ยนเป็นเมืองย่าง (เชื่อกันว่าคือบริเวณริมฝั่งด้านใต้ของแม่น้ำย่างบริเวณตำบลศิลาเพชร อำเภอปัว เลยไปถึงลำน้ำบั่ว ใกล้ทิวเขาดอยภูคาในเขตบ้านเสี้ยวบ้านทุ่งฆ้องบ้านลอมกลาง ตำบลยม อำเภอท่าวังผา) เพราะปรากฏร่องรอยชุมชนในสภาพที่เป็นคูน้ำ คันดิน และกำแพงเมืองซ้อนกันอยู่ เห็นชัดเจนที่สุดคือบริเวณข้างพระธาตุจอมพริกบ้านเสี้ยว มีกำแพงเมืองปรากฏอยู่ซึ่งเป็นปราการทิศใต้ และป้อมปราการทิศเหนือลักษณะที่ปรากฏเป็นสันกำแพงดินบนยอดดอยม่อนหลวง บ้านลอมกลาง เป็นกำแพงเมืองสูงถึง 3 ชั้น ในแต่ละชั้นกว้าง 3 เมตร สูง 5 เมตร ขนานไปกับยอดดอยม่อนหลวง ต่อมาพระยาภูคา ได้ขยายอาณาเขตปกครองของตนออกไปให้กว้างขวางยิ่งขึ้น โดยส่งราชบุตรบุญธรรม 2 คนไปสร้างเมืองใหม่ โดยขุนนุ่นผู้พี่ไปสร้างเมืองจันทบุรี (เมืองพระบาง) และขุนฟองผู้น้องสร้างเมืองวรนครหรือเมืองปัว(อำเภอปัว)ในปัจจุบัน

ภายหลังขุนฟองถึงแก่พิราลัย เจ้าเก้าเถื่อนราชบุตรจึงได้ขึ้นครองเมืองปัวแทน ด้านพญาภูคาครองเมืองย่างมานานและมีอายุมากขึ้น มีความประสงค์จะให้เจ้าเก้าเถื่อนผู้หลานมาครองเมืองย่างแทน จึงให้เสนาอำมาตย์ไปเชิญ เจ้าเก้าเถื่อนเกรงใจปู่จึงยอมไปอยู่เมืองย่างและมอบให้ชายาคือนางพญาแม่ท้าวคำปินดูแลรักษาเมืองปัวแทน เมื่อพญาภูคาถึงแก่พิราลัย เจ้าเก้าเถื่อนจึงครองเมืองย่างแทน ในช่วงที่เมืองปัวว่างจากผู้นำ เนื่องจากเจ้าเก้าเถื่อนไปครองเมืองย่างแทนปู่นั้น พญางำเมืองเจ้าผู้ครองเมืองพะเยา จึงได้ขยายอิทธิพลเข้าครอบครองบ้านเมืองในเขตเมืองน่านทั้งหมด นางพญาแม่เท้าคำปิน พร้อมด้วยบุตรในครรภ์ได้หลบหนีไปอยู่บ้านห้วยแร้ง จนคลอดได้บุตรชายชื่อว่าเจ้าขุนใส เติบใหญ่ได้เป็นขุนนางรับใช้พญางำเมืองจนเป็นที่โปรดปราน พญางำเมืองจึงสถาปนาให้เป็นเจ้าขุนใสยศ ครองเมืองปราด ภายหลังมีกำลังพลมากขึ้นจึงยกทัพมาต่อสู้จนหลุดพ้นจากอำนาจเมืองพะเยา และได้รับการสถาปนาเป็นพญาผานอง ขึ้นครองเมืองปัวอย่างอิสระระหว่างปี 1865-1894 รวม 30 ปี จึงพิราลัย ซึ่งการทำพิธีบวงสรวง ศาลเจ้าหลวงภูคา ในครั้งนี้ มีประชาชน ทั้งในจังหวัดน่านและต่างจังหวัด ต่างและนักท่องเที่ยว ทั้งชาวไทย และต่างประเทศ ได้พร้อมใจกันนำสิ่งของมาบวงสรวง เพื่อเป็นการทดแทนพระคุณ โดยเฉพาะผู้คนในต่างจังหวัด ที่ได้มาสักการะขอพร ซึ่งต่างได้บนบานสานกล่าว ขอให้กิจการเจริญรุ่งเรืองและได้สมคำปรารถนา ต่างพร้อมใจกันมาร่วมพิธีในครั้งนี้เป็นจำนวนมาก

                                                                ขอขอบคุณภาพ/ข่าว : สำนักงานประสาสัมพันธ์จังหวัดน่าน